ABD’ye zeytin ihracatı, zeytinyağıyla aynı üreticiden çıksa da aynı
kapıdan geçmiyor. Zeytinyağı FDA’nın en az ek belge istediği gıdalardan
biri; sofralık zeytin ise salamurada fermente edilen, asitli ya da düşük
asitli gıda sayılabilen bir ürün. Bu fark, tesis kaydının üstüne FCE ve
SID adında ikinci bir kayıt katmanı getirebiliyor.
Sahada gördüğümüz desen hep aynı: üretici FDA tesis kaydını yaptırmış,
Prior Notice bildirimini göndermiş, ürün yine de limanda bekliyor. Sebep
genelde tek değil; işlem bildirimi eksik, etiket İngilizce değil ve
ürün adı ABD kurallarına uymuyor. Üçü birlikte geliyor, çünkü üçü de
aynı hazırlık eksiğinden çıkıyor.
Aşağıda önce zeytinin hangi FDA kategorisine girdiğini belirleyen iki
eşiği, sonra FCE ve SID adımlarını, etiket ve gümrük tarafını sırasıyla
ayırdık. Fermente zeytinde kaydın zorunlu olup olmadığı sorusunun cevabı
da bu sırayla netleşiyor.
Zeytin neden zeytinyağından farklı bir kapıdan geçiyor?
Zeytinyağı için FDA tarafında tesis kaydı, US Agent ve her sevkiyatta
Prior Notice yeterli oluyor. Sofralık zeytin bu üçünün üstüne, ürünün
pH değerine ve üretim yöntemine göre bir kayıt daha isteyebiliyor: FCE
(Food Canning Establishment) tesis kaydı ve her ürün için SID
(Submission Identifier) işlem bildirimi. İkisi de FDA’nın konserve ve
asitlendirilmiş gıda mevzuatından geliyor.
| Adım | Zeytinyağı | Sofralık zeytin |
|---|---|---|
| FDA tesis kaydı ve US Agent | Gerekli | Gerekli |
| Prior Notice, her sevkiyatta | Gerekli | Gerekli |
| FCE kaydı ve SID bildirimi | İstenmiyor | Ürünün pH değerine ve yöntemine göre değişiyor |
| Etiket | Nutrition Facts, ürün adı | Nutrition Facts, ürün adı, süzme ağırlık, katkı bildirimi |
| Gümrük tarifesi | 1509 başlığı | 2005.70, 0711.20 ya da 2001.90, ambalaj ve yönteme göre |
Tablodaki üçüncü satır bu yazının omurgası. Zeytinyağı yazımızda FCE
ve SID’in o üründe istenmediğini yazmıştık; zeytinde ise cevap “hayır”
değil, “ürüne bağlı”. Bu belirsizlik kayıt yapılmadan gönderilen
partilerin ana sebebi.
Ürününüz hangi kategoride: pH 4,6 ve su aktivitesi 0,85
FDA’nın sınıflandırması iki ölçüme dayanıyor. Bitmiş üründeki denge
pH değeri 4,6’nın üstündeyse ve su aktivitesi 0,85’in üstündeyse ürün
düşük asitli konserve gıda (21 CFR 113) sayılıyor. pH 4,6 ya da altındaysa
ve bu değer asit ilavesiyle elde edildiyse ürün asitlendirilmiş gıda
(21 CFR 114) oluyor. Her iki durumda da FCE kaydı ve SID bildirimi
gerekiyor.
Üçüncü bir durum daha var ve zeytin üreticisi için en önemlisi bu:
FDA’nın kendi karar akışına göre, pH değeri 4,6 ya da altına
fermantasyonla inen ve asit ilavesi yapılmayan ürün ne
113 ne de 114 kapsamına giriyor. Bu ürünler için işlem bildirimi
zorunlu değil, gönüllü olarak yapılabiliyor. Buzdolabında saklanan ve
satılan ürünler de iki kapsamın dışında kalıyor.
| Zeytin tipi | Tipik durum | FDA kapsamı |
|---|---|---|
| Doğal fermente siyah zeytin, salamurada | Fermantasyonla pH 4,6 altına iniyorsa, asit ilavesi yoksa | Kapsam dışı, gönüllü bildirim yapılabilir |
| Yeşil zeytin, fermente, asit ayarlı salamura | Fermantasyon sonrası pH asitle ayarlanıyorsa | Asitlendirilmiş gıda, 21 CFR 114 |
| Kaliforniya tipi siyah zeytin, oksitlenmiş | pH 4,6 üstü, kavanoz ya da tenekede ısıl işlem | Düşük asitli konserve gıda, 21 CFR 113 |
| Zeytin ezmesi, dolgulu zeytin, karışık meze | Düşük asitli malzeme içerir | Ürün formülüne göre 114 ya da 113 |
| Soğuk zincirde satılan zeytin | Depolama, dağıtım ve satış buzdolabında | İki kapsamın da dışında |
Tablo yol gösteriyor, karar vermiyor. Kararı ürünün ölçülmüş denge pH
değeri ve proses kayıtları belirliyor. Aynı tesisten çıkan iki zeytin
farklı kapsama girebiliyor; dolgulu yeşil zeytin ile doğal siyah zeytin
aynı SID altında bildirilmiyor. Meze, turşu ve konserve tarafındaki
kapsamı
ABD’ye
konserve gıda ihracatı rehberimizde ayrıca ele almıştık.
FCE kaydı ve SID bildirimi zeytinde nasıl işliyor?
FCE, tesise verilen kayıt numarası; SID ise o tesiste üretilen her
ürün, kap boyutu ve proses kombinasyonu için ayrı ayrı yapılan işlem
bildiriminin kimliği. Kayıt Form FDA 2541 ile yapılıyor, asitlendirilmiş
ürünlerde işlem bildirimi Form 2541e, ısıl işlemli düşük asitli
ürünlerde 2541d ile gönderiliyor. FDA bu kayıtlar için ücret almıyor.
Süreler mevzuatta yazılı: kayıt, üretime başlandıktan sonraki 10 gün
içinde; işlem bildirimi ise kayıttan sonraki 60 gün içinde ve ürün
sevk edilmeden önce yapılıyor. Türkiye’deki üretici için pratik anlamı
şu: FCE ve SID ilk sevkiyattan önce tamamlanmış olmalı, gemi yola
çıktıktan sonra yetiştirilecek bir iş değil.
SID sayısı nereden çıkıyor
Bir üreticinin sitesinde 300, 370, 660 ve 720 cc cam kavanoz varsa ve
iki çeşit zeytin üretiyorsa, ilk bakışta sekiz kombinasyon çıkıyor. Kap
boyutu ısıl işlemi etkilediği için her boyut ayrı bildiriliyor; aynı
proses ve aynı kap içindeki küçük reçete farkları ise tek bildirimde
toplanabiliyor. Sayıyı ürün gamı netleşmeden vermek yanıltıcı olur, o
yüzden önce çeşit ve kap listesi çıkarılıyor.
Kaydın hangi tesis adına açılacağı da sık karışıyor. FCE tesise
bağlı: sözleşmeyi ihracatçı şirket imzalasa bile kayıt, zeytini fiilen
işleyen ve dolduran tesisin adına ve adresine açılıyor. Grup şirketleri
içinde üretim ayrı bir tüzel kişilikteyse kayıt o kişilik üzerinden
yürüyor. FCE ve SID’in genel mantığını, muafiyetleri ve yasal süreleri
FCE
ve SID numarası rehberimizde ayrıntılı anlatmıştık; bu yazı o
anlatımı tekrar etmiyor, zeytine özgü tarafını ekliyor.
Doğal fermente zeytinde kayıt zorunlu mu?
Mevzuat açısından hayır, pratikte “belgesiz de olur” demek değil.
Fermente ürün kapsam dışı sayılırken FDA, ürünün gerçekten fermente
olduğunu görmek istiyor: tuzlama ya da salamura süresi, fermantasyonun
kaç hafta sürdüğü ve her aşamada ölçülen pH değeri. FDA’nın işlem
bildirimi formunda “ürün fermente görünüyorsa fermantasyon akışını ve
her adımdaki pH’ı ekleyin” ibaresi geçiyor.
Yani asıl soru “kayıt var mı” değil, “pH’ın 4,6 altına asitle mi
fermantasyonla mı indiği belgeleniyor mu”. Fermantasyonu hızlandırmak
için salamuraya asit eklenen ürünlerde sınır kayabiliyor: fermantasyon
öncesi kontrol amaçlı küçük ilave FDA’nın kendi tarifinde fermente
ürünü bozmuyor, fermantasyon sonrası pH’ı düşürmek için yapılan ilave
ise ürünü asitlendirilmiş gıda tarafına taşıyabiliyor. Bu ayrımı proses
kayıtları olmadan sonradan ispat etmek zor.
Bu yüzden fermente zeytin üreticisine önerimiz gönüllü bildirim
yapmak ya da en azından proses dosyasını FDA’nın isteyeceği biçimde
hazır tutmak. ABD’deki ithalatçı da kendi tedarikçi doğrulama programı
(FSVP) için aynı belgeleri isteyebiliyor; hazırsa sipariş ilerliyor,
değilse alıcı tarafında bekleme başlıyor.
Sahada görülen ret deseni: üç sebep birlikte
Yakın dönemde incelediğimiz bir siyah zeytin üreticisinin dört partisi
aynı gün reddedilmişti. Ret kayıtlarında üç sebep her partide birlikte
duruyordu: asitli ya da düşük asitli gıda için işlem bildirimi yoktu,
etiket İngilizce değildi ve ürün bilgileri ABD etiket kurallarına
uymuyordu. Firma FDA tesis kaydını yaptırmıştı; eksik olan, zeytinin
kendi kategorisinden gelen katmandı.
Aynı dönemde ikinci bir zeytin üreticisinde benzer kodlarla aynı
tabloyu gördük. Örüntü ürüne özgü: zeytinyağı gönderen firmalar bu
sebeple takılmıyor, çünkü o üründe işlem bildirimi katmanı yok.
Reddedilen parti geri çekiliyor ya da imha ediliyor, ikisinin de
maliyeti ihracatçıya kalıyor. Ret sonrası sürecin nasıl işlediğini
FDA
belgesi olduğu halde ürünü gümrükte bekleyenler için yazdığımız
rehberde anlatmıştık.
Etiket: İngilizce zorunlu, süzme ağırlık ayrı yazılıyor
ABD’de satılan ambalajlı gıdada zorunlu etiket bilgilerinin İngilizce
olması gerekiyor; Türkçe etiketin yanına yapıştırılan çeviri etiketi
ancak bütün zorunlu alanları taşıyorsa kabul görüyor. Zeytinde ret
sebeplerinin ikisi doğrudan etiketten geliyor, o yüzden bu adım
baskıdan önce çözülüyor.
Zeytine özgü dört nokta var. Birincisi, ürün adı işlem yöntemini
yansıtmalı: kararmış (oksitlenmiş) siyah zeytin ile doğal siyah zeytin
aynı adla satılmıyor. İkincisi, salamura ürünlerde net miktarın yanında
süzme ağırlığı yazmak ABD alıcısı tarafından bekleniyor ve gümrükte
vergi süzme ağırlık üzerinden hesaplanabiliyor. Üçüncüsü, kararmış
zeytinde renk sabitleyici olarak kullanılan demir glukonat gibi katkılar
içindekiler listesinde adıyla geçmeli. Dördüncüsü, Nutrition Facts
paneli Türkiye’deki besin değerleri tablosundan çevrilerek değil, ABD
porsiyon ve yuvarlama kurallarına göre yeniden kuruluyor.
Altı zorunlu alanın tamamını ve sık yapılan hataları
ABD
etiket kuralları yazımızda ayırmıştık. Zeytin etiketi hazırlanırken
o liste üzerinden gidilip yukarıdaki dört nokta eklenince eksik
kalmıyor.
Tesis kaydı, US Agent ve Prior Notice zeytinde de aynı
Bu üç adım zeytinyağıyla birebir aynı işliyor: zeytini işleyen ve
dolduran tesis FDA’ya kayıtlı olmalı, ABD’de bir temsilcisi bulunmalı
ve her sevkiyat varıştan önce bildirilmeli. Deniz yoluyla giden partide
Prior Notice varıştan en az 8 saat önce yapılıyor, çok erken gönderilen
bildirim de geçerli sayılmıyor.
Ayrıntıları ve sık yapılan hataları
ABD’ye
zeytinyağı ihracatı yazımızda sırasıyla anlatmıştık; aynı tesisten
hem yağ hem zeytin gönderen üretici için tek bir tesis kaydı yetiyor,
FCE ve SID ise yalnızca zeytin tarafı için ekleniyor. Kayıt sürecinin
kendisi için
FDA
kayıt ve belgelendirme hizmetimiz sayfasına bakabilirsiniz.
Gümrük: tarife başlığı ambalaja ve yönteme göre değişiyor
Zeytin ABD tarife cetvelinde tek başlıkta durmuyor. Hazır ya da
konserve edilmiş zeytin 2005.70 altında; sirke ya da asetik asitle
korunmuş zeytin 2001.90 altında; hemen tüketime uygun olmayan, geçici
olarak salamurada korunmuş zeytin ise 0711.20 altında sınıflandırılıyor.
Alt açılımlar yeşil ya da siyah oluşuna, çekirdekli ya da dolgulu
oluşuna ve kap büyüklüğüne göre ayrışıyor.
Bu başlıklarda iki özellik dikkat istiyor. Vergi çoğu alt açılımda
süzme ağırlık üzerinden kilogram başına hesaplanıyor; yani etiketteki
süzme ağırlık gümrük beyanıyla tutarlı olmalı. Bazı alt açılımlar da
kota notlarına bağlı, kota dolduğunda farklı oran uygulanabiliyor.
Oranı buradan yazmıyoruz; dönem dönem değişiyor ve menşe ülkeye göre ek
uygulamalar devreye girebiliyor, sevkiyat öncesi gümrük müşavirinize
teyit ettirmek daha doğru. Sınıflandırma ve maliyet soruları için
ABD
ve Kanada gümrük hizmetimiz sayfası daha uygun.
Sürecin özeti ve sık yapılan hatalar
| Adım | Ne zaman | Sık yapılan hata |
|---|---|---|
| Denge pH ve su aktivitesi ölçümü | Ürün gamı belirlenirken | Ölçüm yapılmadan “fermente, kayıt gerekmez” denmesi |
| FDA tesis kaydı ve US Agent | İlk sevkiyattan önce | Kaydın işleyen tesis yerine ihracatçı şirket adına açılması |
| FCE kaydı | Üretime başladıktan sonra 10 gün içinde | Zeytinyağı şablonunun zeytine uygulanması |
| SID bildirimi | Kayıttan sonra 60 gün içinde ve sevkiyattan önce | Kap boyutlarının tek bildirimde toplanması |
| Etiket tasarımı | Baskıdan önce | Türkçe etiket üstüne eksik çeviri etiketi |
| Prior Notice | Her sevkiyatta | Bildirimin çok erken ya da geç gönderilmesi |
| Tarife ve süzme ağırlık teyidi | Sevkiyattan önce | Etiket ile gümrük beyanının farklı ağırlık göstermesi |
Sıkça sorulan sorular
Zeytin için SID nedir, kaç tane gerekiyor?
SID, FDA’ya yapılan işlem bildiriminin kimlik numarası. Her ürün, kap
boyutu ve proses kombinasyonu için ayrı bir bildirim yapılıyor, dolayısıyla
üç kap boyutunda iki çeşit zeytin üreten bir tesis altı bildirime kadar
çıkabiliyor. Sayı, ürün ve kap listesi netleşince belli oluyor.
Fermente zeytinde FCE kaydı zorunlu mu?
pH değeri 4,6 ya da altına asit ilavesi olmadan, fermantasyonla inen
ürün FDA’nın karar akışında iki mevzuatın da dışında kalıyor ve kayıt
zorunlu değil. Ancak fermantasyon kaydı ve pH ölçümleri istendiğinde
gösterilebilmeli; gönüllü bildirim de yapılabiliyor. Fermantasyon
sonrası asitle pH ayarlanıyorsa ürün asitlendirilmiş gıda sayılabiliyor
ve kayıt gerekiyor.
Yüksek asitli ve düşük asitli gıda ayrımı zeytinde ne anlama geliyor?
Sınır bitmiş üründeki denge pH değeri: 4,6’nın üstü düşük asitli,
4,6 ve altı asitli sayılıyor. Düşük asitli zeytin (kararmış siyah zeytin
gibi) ısıl işlemle sterilize edilip 21 CFR 113 altında bildiriliyor;
asit ilavesiyle 4,6 altına inen ürün 21 CFR 114 altında pastörizasyon
prosesiyle bildiriliyor. Aynı tesisin iki ürünü iki ayrı tarafa
düşebiliyor.
FCE kaydı ihracatçı şirket adına mı, üretici tesis adına mı açılıyor?
Tesis adına. FCE, zeytini fiilen işleyen ve dolduran tesisin adresine
bağlı bir kayıt; sözleşmeyi grup içindeki başka bir şirket imzalasa
bile kayıt üretim tesisinin tüzel kişiliği üzerinden açılıyor. FDA tesis
kaydı ve US Agent bilgileri de aynı tesisle tutarlı olmalı.
FCE ve SID bir sertifika mı?
Hayır. FDA sertifika vermiyor; kayıt tamamlandığında tesise bir FCE
numarası, her işlem bildirimine bir SID numarası atanıyor. Alıcı ya da
gümrük “belge” istediğinde gösterilecek şey bu numaralar ve FDA
sisteminden alınan kayıt çıktısı oluyor. “FDA onaylı zeytin” ifadesi
etikette ya da tanıtımda kullanılmıyor.
Sonuç
ABD’ye zeytin ihracatı, zeytinyağındaki üç adımın üstüne ürünün
kategorisini belirleyen bir ölçüm ve gerekiyorsa FCE ve SID katmanını
ekliyor. Doğal fermente zeytinde kayıt zorunlu olmayabiliyor, ama
fermantasyon ve pH kaydı her durumda hazır tutuluyor; asitlendirilmiş
ya da düşük asitli zeytinde ise bildirim ilk sevkiyattan önce
tamamlanıyor. Etiket İngilizce ve süzme ağırlıklı kuruluyor, tarife
başlığı ambalaja göre teyit ediliyor.
Ürününüzün hangi kapsama girdiğini netleştirmek, FCE ve SID
bildirimlerini kurmak ya da etiketi baskıdan önce kontrol ettirmek
istiyorsanız
FDA
kayıt ve belgelendirme hizmetimiz üzerinden durumunuza bakabiliriz.
