ABD’ye ödül maması ihracatı, tek bir kuruma değil iki kuruma bağlıdır: ürünün gıda güvenliği tarafında FDA, hayvansal materyalin hastalık riski tarafında USDA APHIS Veterinary Services. İkisini karıştırmak, üretici için en pahalı hatalardan biri olabilir; çünkü FDA kaydı tamamsa bile izin gerektiren bir ürün limanda beklemeye girebilir. Bu yazı, sıkça gündeme gelen ürünler (çiğneme ürünleri, boynuz, dondurularak kurutulmuş ödül mamaları) için belgelerin hangi sırayla ve hangi kurumdan istendiğini, nerede kesin konuşabildiğimizi ve nerede APHIS’ten teyit gerektiğini anlatır.
Önce zorluğu söyleyelim: APHIS her ürün için tek bir “izin gerekir ya da gerekmez” listesi yayımlamıyor. Bazı ürünler için yazılı bir kural var, bazıları için izin başvurusu sırasında netleşen koşullar var. Bu yüzden aşağıda, yazılı kaynağı olan yerlerde kaynağı belirtiyoruz; olmayan yerlerde “teyit edin” diyoruz.
Ödül mamasında FDA ve USDA APHIS arasındaki fark nedir?
FDA, hayvan gıdası üreten yabancı tesisin kaydını, her sevkiyat için Prior Notice bildirimini ve ithalatçının tedarikçi doğrulama (FSVP) yükümlülüğünün çerçevesini belirler. USDA APHIS ise ürünün hayvansal içeriği nedeniyle ülkeye hastalık taşıyıp taşımayacağına bakar ve gerekirse Veterinary Services (VS) ithalat izni ister. İki kurum farklı konuları denetler; biri diğerinin yerine geçmez.
Ayrıntılı FDA tarafı için Pet Food AAFCO Etiketi ve Formülasyon yazımıza, USDA izin sürecinin kendisi için USDA / VS Permit Nasıl Alınır? rehberimize bakabilirsiniz.
Türkiye’den gelen hayvansal ürünlerde APHIS statüsü neden önemli?
9 CFR 94.1 uyarınca APHIS, şap (FMD) hastalığının dünyanın her yerinde var olduğunu kabul eder; yalnızca serbest ilan ettiği bölgeleri istisna sayar. APHIS’in bölge sağlık statüsü sayfasındaki şap serbest listede Türkiye’yi göremedik; bu bir çıkarımdır, kurumun açık bir “Türkiye’de şap vardır” ifadesi değildir. Bu nedenle başka ülkeler için tanınan bölgesel kolaylıkları Türkiye için varsaymayın. Statü APHIS tarafından güncellenebilir; başvuru öncesinde kurumun güncel sayfası kontrol edilmelidir.
ABD’ye ödül maması ihracatında USDA APHIS izni ne zaman gerekir?
Aşağıdaki tablo, APHIS’in “izin gerektirmeyen hayvansal ürünler” rehberine (Guideline 1119) ve FDA’nın hayvan gıdası ithalat sayfasına dayanır. “Teyit” yazan satırlarda yazılı bir APHIS metni bulamadık; o satırlardaki ürünler için başvurudan önce APHIS Permitting Assistant aracıyla ürün bazlı karar alınmalıdır.
| Ürün | VS izni | İhracatçıdan istenen belge |
|---|---|---|
| Düz rawhide (sığır derisi; öğütülmemiş, aromalanmamış, boyanmamış, işlenmemiş) | APHIS rehberine göre, bu şartlar karşılanırsa gerekmez | Şartları karşıladığını gösteren üretim kaydı (teyit edin) |
| Şartları karşılamayan rawhide (APHIS rehberi “rawhide” etiketli domuz derisini de izne bağlıyor) | Gerekir | İzin ve izne bağlı sağlık sertifikası |
| Doğal dökülmüş boynuz (antler) | APHIS rehberine göre genellikle gerekmez; şap bölgesinden gelen ya da velvet boynuz için gerekir | Bölgenin hayvan sağlığı otoritesinden imzalı orijinal sağlık sertifikası istenir (metni APHIS’ten teyit edin) |
| Bully stick, kurutulmuş trachea ve kulak | Teyit: Guideline 1119’da yer almıyor | Teyit sonrası belirlenir |
| Dondurularak kurutulmuş (freeze-dried) hayvansal ödül mamaları | Teyit: hayvansal materyal ve menşe ülke statüsüne bağlı | Teyit sonrası belirlenir (izinle birlikte gelen sertifika metni) |
FDA’nın hayvan gıdası ithalat sayfasına göre, hayvansal materyal içeren ve egzotik hayvan hastalığı bulunan ülkelerden gelen evcil hayvan gıdası, çiğneme ürünü ve ödül mamaları için USDA APHIS VS izni genellikle gerekir. Başvuru APHIS eFile üzerinden VS 16-3 formuyla yapılır. “Genellikle” kelimesi önemlidir: ürününüz için son kararı APHIS verir.
Bully stick, trachea ve freeze-dried ödül mamaları için neden kesin konuşmuyoruz?
Çünkü bu ürünler için APHIS’in yayımladığı açık bir “izin gerekir ya da gerekmez” metni bulamadık. Sahada karşılaştığımız yol, ürünü ve üretim sürecini APHIS Permitting Assistant ile tarif edip kararı oradan almak, belirsiz kalırsa VS birimine yazılı soru göndermektir; numune gönderimi için de aynı teyit alınmalıdır.
Çiğneme ürünlerinin kendi başına nasıl anlatıldığını ABD’ye Doğal Köpek Çiğneme Ürünleri yazımızda bulabilirsiniz.
Işınlama ya da ısıl işlem şart mı?
APHIS ve 9 CFR metinlerinde ödül mamaları için “ışınlama (irradiation) şarttır” diyen bir kural bulamadık, bu yüzden böyle bir şart yazmıyoruz. 9 CFR 94.4’te ısıl işlem ağırlıklı olarak kürlenmiş ve pişirilmiş et için tanımlanıyor; ödül maması ya da çiğneme ürünü için bu maddede açık bir ifade bulamadık. İşlem, izin başvurusunda ürün tarifine yazılır ve koşulları izin belirler.
Belgeler hangi sırayla alınır?
- Ürün ve süreç tarifi: içerik, hayvan türü, işlem (kurutma, dondurarak kurutma, pişirme) ve menşe. İzin kararı buradan çıkar.
- FDA tesis kaydı: hayvan gıdası üreten yabancı tesis FDA’ya kayıtlı olmalıdır. ABD temsilcisi (US Agent) ve D-U-N-S numarası bu adımda gerekir.
- USDA APHIS VS izni: gerekliyse eFile üzerinden VS 16-3 ile başvuru yapılır. İzin ABD’deki ithalatçı adına çıkar.
- Sağlık sertifikası: gerekliyse izinde yazılan metne uygun, ülkenin resmi veteriner makamından alınır. Genel bir şablon bulamadık; metin izinle gelir.
- Etiket incelemesi: AAFCO ve FDA etiket noktaları, üretimden önce yazılı olarak onaylanır.
- Her sevkiyatta Prior Notice: mal ABD’ye gelmeden önce bildirilir. Ayrıca ithalatçı, kapsamındaysa FSVP yükümlülüğünü yerine getirir (21 CFR 1.501); bu, Türk üreticinin değil ABD’deki ithalatçının sorumluluğudur.
Hayvansal gıda ihracatının genel sırası için ABD’ye Hayvansal Gıda İhracatı: Sıra Nasıl İşliyor yazımıza bakabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Bully stick ABD’ye izinsiz gönderilebilir mi?
Bunu “evet” diye yazamayız. Bully stick, APHIS’in izin gerektirmeyen ürünler rehberinde yer almıyor ve Türkiye şap bakımından serbest bölge sayılmıyor. İzin gerekip gerekmediği, APHIS Permitting Assistant ile ürününüzün tarifi girilerek ya da VS birimine yazılı soru sorularak netleştirilmelidir.
Dondurularak kurutulmuş ödül maması için hangi belgeler gerekir?
FDA tesis kaydı, ABD temsilcisi ve D-U-N-S numarası her durumda gerekir. Hayvansal içeriği varsa APHIS VS izni ve izne bağlı sağlık sertifikası gündeme gelir. Etiket incelemesi ve her sevkiyatta Prior Notice ayrıca yapılır.
VS izni kimin adına çıkar?
İzin genellikle ABD’deki ithalatçı adına çıkar ve eFile üzerinden VS 16-3 ile başvurulur (başvuran şartını APHIS’ten teyit edin). İhracatçı olarak göreviniz, ürün ve süreç bilgilerini doğru ve eksiksiz hazırlamaktır.
Sağlık sertifikasını kim düzenler?
Sertifika, ihracatçı ülkenin ya da bölgenin hayvan sağlığı otoritesi tarafından düzenlenir ve metni izinle birlikte gelir. Genel bir şablon bulamadık; boynuz gibi izin gerektirmeyen üründe bile APHIS rehberine göre imzalı orijinal sertifika istenir.
FDA kaydı olması USDA izni yerine geçer mi?
Hayır. İki kurum ayrı yetkilidir. FDA kaydı hayvan gıdası tesisi içindir; APHIS izni ürünün hayvansal materyal riski içindir.
Sonuç
Ödül maması ihracatında doğru sıra, ürünü tarif etmek, izin gerekip gerekmediğini APHIS’ten teyit etmek ve FDA kaydı ile etiket işlerini paralel yürütmektir. Bu sırayı baştan kurmak ilk sevkiyatın limanda beklemesini önlemeye yardımcı olabilir, ancak son karar her zaman kurumlara aittir. Tesis kaydı, ABD temsilcisi, etiket incelemesi ve izin dosyasını tek elden yürütmemizi isterseniz FDA Kayıt ve Belgelendirme hizmet sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar: APHIS Guideline 1119, 9 CFR 94.1 ve 94.4, FDA hayvan gıdası ithalat sayfası, 21 CFR 1.501.
